Derewiczna - kolebka rodu

Wieś położona w północno-zachodniej części województwa Lubelskiego (dawniej Bialsko Podlaskiego) jest jedną z większych i starszych miejscowości na terenie gminy Komarówka Podlaska, należąca w XVI w. do starostwa wohyńskiego.

Badania archeologiczne przeprowadzone w okolicach 1950 roku, wykazały ciągłość tradycji osadniczej na tym terenie (znalezisko licznych fragmentów nowożytnej ceramiki w kwadracie 66-84 stanowisko nr: 20 w Derewicznej)

Pierwszy raz wzmiankowana w 1550 r., jako położona na skraju królewskiego boru . Po rozbiorach przeszła na własność rządową jako tzw. wolna wieś, po czym w 1821 r. przekazana została Stanisławowi Zamoyskiemu jako ekwiwalent za miasto i twierdzę w Zamościu . Na XVIII - wiecznej kartografii nanizana jest na lokalny trakt łączący Wohyń i Komarówkę.

W XIX w. należała do gminy Brzozowy Kąt. W końcu XIX w. liczyła 94 domy i 620 mieszkańców . W tym okresie na jej terenie znajdował się folwark wchodzący w skład dóbr Przegaliny Wielkie , z zabudową zanikłą po II wojnie światowej.

Wieś w układzie jedno różnicowym, z obustronną rozluźnioną zabudową, ze znaczna ilością drewnianych domów sprzed II wojny światowej. Wśród nich na wyróżnienie zasługują domy nr 30, 42, 112, 113, J27, 152, 154 oraz 164. Szczególnie ciekawy jest dom nr 164, na północnym krańcu wsi, wybudowany na początku XX w.. z półszczytowym dachem pod strzechą. Obok zachował się żuraw. Pozostałe budynki wybudowane w okresie międzywojennym, wyróżniają się rzeźbionym detalem na okiennicach i wokół okien.

W Derewicznej występuje znaczna ilość drewnianych krzyży, co może pośrednio oznaczać wielką religijność tamtejszych ludzi, z których na wyróżnienie zasługują krzyż na północnym krańcu wsi, przy skrzyżowaniu dróg, z ciekawie rzeźbioną w drewnie postacią Chrystusa oraz tzw. krzyż karawaka w środkowej części wsi (epidemiczny - w okresie ok 1880 - 1900 nawiedziła okolicę epidemia cholery, podczas której zmarło ok 40% mieszkańców).

Do istotnych walorów wsi, położonej na typowym nizinnym terenie malowniczego, lesistego - nomen omen - Podlasia, należy zachowanie w znacznym stopniu cech dawnej tożsamości, zarówno w aspekcie kulturowym, jak i krajobrazu naturalnego . Wartości kulturowe rozkładają się tu wyjątkowo równomiernie, wraz z wsią, usytuowaną zgodnie z przebiegiem szlaku komunikacyjnego.

Układ wsi z obustronną zabudową, najczęściej rozluźnioną. Brak konsekwentnego wyrównania linii zabudowy. We wsi napotykamy przykłady chałup wieńcowych pod dachami półszczytowymi, poszytymi strzechą, zintegrowanych z częścią gospodarczą. Przeważa typ drewnianych domów wydłużonych i głębokich (2x5 osi), pod wysokimi dachami dwuspadowymi, niestety najczęściej już z nowym pokryciem. Skromna dekoracja skupiona jest wokół okien i na płycinowych okiennicach. Nielicznie, ale występują żurawie przy studniach.

Ludność zamieszkująca tą uroczą wieś stanowią rolnicy mało i średnio-rolni. Kultywują oni specyficzny (występujący tylko na obszarze Podlasia) sposób wysławiania się, wskazujący na przemieszanie ludności rrdzennej i napływowej. Trzeba też stwierdzić, że wykazywali oni w przeszłości i obecnie przywiązanie do wiary katolickiej oraz patriotyzm .

Na ciekawy fakt zwróciła mi uwagę Pani Ewa Machulska, historyk, językoznawca: otóż twierdzi Ona, że nazwa Derewiczna może mieć bezpośredni związek z plemieniem Derehowiczan, które to kolonizowało te tereny w XV wieku. Na związek ten wskazuje nazwa wsi – Dere(ho)wiczna – czyli miejscowość zamieszkiwana przez w/w plemię.

do góry